Tijdens een training in Brussel over The Wheel of Consent van Betty Martin, werd ik opnieuw met de neus op de feiten gedrukt met iets wat we allemaal kennen, maar zelden echt onder ogen zien: hoe vaak we in contact zijn zonder werkelijk af te stemmen.

Niet omdat we het niet willen, maar omdat we het niet geleerd hebben. We zeggen ja terwijl we nee voelen. We nemen verantwoordelijkheid die niet van ons is.
We geven, maar raken onszelf onderweg ergens kwijt. En ondertussen denken we dat we goed samenwerken.

Wat consent werkelijk vraagt

Consent gaat niet alleen over toestemming. Het gaat over bewustzijn in het contact in het hier en nu!

Weten:
• wat wil ik en wat heb ik nodig
• wat wil ik echt niet
• wat is van mij
• wat is van de ander

En dat vervolgens expliciet maken.

Het Wheel of Consent laat zien dat contact altijd een richting heeft:
• geven
• nemen
• ontvangen
• toelaten

En wat zichtbaar wordt, is dat we deze bewegingen voortdurend door elkaar halen. We geven terwijl we eigenlijk iets terugverwachten. We nemen zonder te checken. We ontvangen zonder echt te kiezen. Daar is waar de verwarring ontstaat.

De laag eronder: onze egosystemen

Hoe deze mooie methodiek mij en mijn werk verdiept, is de directe link met de egotoestanden uit de Transactionele analyse.

In elk contact bewegen we, vaak onbewust, tussen drie posities:
• de Ouder (normerend, zorgend of sturend)
• de Volwassene (bewust, reflectief, in het hier en nu)
• het Kind (reactief, aangepast of vrij)

Wat ik heb ontdekte, is hoe consent direct zichtbaar maakt vanuit welke positie we handelen.

Wanneer iemand “ja” zegt terwijl het niet klopt, is dat vaak het Aangepaste Kind.
Wanneer iemand over de grens van een ander heen gaat “omdat het moet”, zien we de Kritische Ouder.
Wanneer iemand geeft om aardig gevonden te worden, is het vaak het Zorgende Ouderdeel dat doorschiet.

En precies daar gaat het vaak mis in samenwerking. Niet op inhoud, maar in de onderstroom van ongeremde enthousiasme.

De volwassen positie als sleutel

Consent vraagt in essentie één ding: handelen vanuit de Volwassene.

Dat betekent:
• waarnemen en voelen wat er in je gebeurt
• dat kunnen verwoorden zonder waardeoordeel
• verantwoordelijkheid nemen voor je eigen behoefte en hetgeen je nodig hebt
• de ander als gelijkwaardig zien, niet als iemand die moet voldoen aan jou en jouw waarden

Dat is precies waar autonoom leiderschap over gaat. Niet reageren vanuit reflex of schaduw, maar kiezen vanuit het bewustzijn.

De link met organisaties

In organisaties zie ik dagelijks hoe deze patronen doorwerken:
• medewerkers die ja zeggen en later afhaken omdat er toch geen volledig commitment was
• leiders die sturen zonder werkelijk te verbinden of af te stemmen of de wijsheid van de teamleden te benutten
• teams waarin spanning wordt vermeden, niet benoemd wordt en daardoor juist de spanning oploopt
• gesprekken waarin veel gezegd wordt, maar weinig echt wordt uitgesproken wat er werkelijk toe doet

Het ontbreken van consent, in de brede zin van het woord, leidt tot onduidelijkheid, frustratie en verlies van vertrouwen. En erger nog…het kan leiden tot uitval!

Het antwoord vaak helemaal niet moeilijk. Het begint namelijk bij één vraag:
klopt dit zo voor mij, en durf ik dat uit te spreken, te benoemen?

Wat het mij bracht

Het model kende ik al goed en de training heeft mijn werk niet veranderd, maar wel verder verdiept en verrijkt. Het heeft me opnieuw laten zien hoe essentieel het is om het onbewuste zichtbaar en hoorbaar te maken in contact en verbinding met de ander. Wie de ander dan ook is. Dat maakt niet uit. Het brengt mij dat vertragen magisch werkt en nieuwsgierige vragen stellen en checken belangrijk is. Maar misschien wel het belangrijkste: eerlijk te zijn, in het hier en nu, eerst naar mezelf en dan naar de ander.

Tot slot

We zoeken in organisaties vaak naar betere structuren, helderdere processen of scherpere afspraken. Alsof het juist daarin zit? En telkens opnieuw zie ik: het zit daar niet. Het zit in dat ene moment. Waar twee mensen elkaar werkelijk ontmoeten.

Met alles wat ze van nature meenemen. Met wat ze denken, voelen en misschien nog niet durven uitspreken. Met wat stil blijft en nog niet gehoord is, maar wel voelbaar is in de ruimte. Daar ontstaat samenwerking. Of misschien juist niet.

Voor mij is dat de plek waar het verschil gemaakt wordt.
Waar consent zichtbaar maakt wat er echt speelt.
Waar Transactionele analyse helpt om te begrijpen vanuit welke plek we reageren.
En waar autonoom leiderschap ons uitnodigt om niet automatisch te handelen, maar bewust te kiezen.

Om te vertragen. Om te voelen. Om eerlijk te zijn, eerst naar jezelf, en van daaruit naar de ander.

En precies daar, in die echtheid, ontstaat iets wat je niet kunt organiseren of afdwingen:
De echte verbinding. Dat werkt pas magisch!

Tatiana van Rijswijk-Koot