Team bijzonder beheer bij de bank
Coming together is a beginning, keeping together is progress, working together is success!
Wat is het Thomas-Kilmann Instrument (TKI)?
Het Thomas-Kilmann Instrument (TKI) is een wetenschappelijk onderbouwd model dat in kaart brengt hoe mensen zich gedragen in conflictsituaties. Het werd in 1974 ontwikkeld door gedragswetenschappers Kenneth W. Thomas en Ralph H. Kilmann en is wereldwijd het meest gebruikte instrument voor conflicthantering.
Het model werkt met twee dimensies die samen het volledige spectrum van conflictgedrag beschrijven:
- Assertiviteit: de mate waarin je opkomt voor je eigen belangen en doelen.
- Cooperativiteit: de mate waarin je rekening houdt met de belangen van de ander.
Op basis van de positie op deze twee dimensies onderscheidt het TKI vijf conflictstijlen: doordrukken, vermijden, toegeven, samenwerken en compromis sluiten. Iedereen heeft een voorkeurstijl, maar effectief omgaan met conflicten vraagt om bewust schakelen tussen stijlen, afhankelijk van de situatie.
Het verschil tussen je voorkeurstijl en de meest effectieve stijl voor een specifieke situatie is precies waar de waarde van het TKI zit. Dit inzicht helpt individuen en teams om meer ruimte voor onderhandeling te creeren en bewust na te denken over alternatieve manieren om gezamenlijke doelen te bereiken.
De vijf conflictstijlen van Thomas-Kilmann
Elke conflictstijl heeft waarde in specifieke situaties. Er bestaat geen universeel beste stijl. De kracht zit in het vermogen om per situatie de juiste stijl te kiezen.
Doordrukken: opkomen voor je eigen standpunt
Bij doordrukken scoor je hoog op assertiviteit en laag op cooperativiteit. Je zet je eigen standpunt door, ook als de ander het er niet mee eens is.
Wanneer effectief:
- Er is een urgente beslissing nodig en er is geen tijd voor overleg.
- Je bent overtuigd van je standpunt en de gevolgen van toegeven zijn groot.
- Impopulaire maar noodzakelijke maatregelen moeten worden doorgezet.
Risico: overmatig doordrukken beschadigt relaties en ondermijnt draagvlak. Als je merkt dat anderen afhaken of weerstand tonen, is het tijd om te schakelen.
Vermijden: het conflict laten liggen
Vermijden kenmerkt zich door een lage score op zowel assertiviteit als cooperativiteit. Je komt niet op voor je eigen belangen, maar buigt ook niet mee met de ander. In de praktijk stel je het gesprek uit, verander je van onderwerp of trek je je terug.
Wanneer effectief:
- Het onderwerp is niet belangrijk genoeg om een conflict over aan te gaan.
- De emoties lopen te hoog op om constructief te praten. Afkoeling is nodig.
- Je hebt eerst meer informatie nodig voordat je een standpunt kunt innemen.
Risico: wanneer vermijden een standaardpatroon wordt, stapelen onuitgesproken spanningen zich op. Conflicten die niet worden uitgesproken verdwijnen zelden vanzelf. Ze komen later versterkt terug.
Toegeven: de relatie voorop stellen
Toegeven scoort laag op assertiviteit en hoog op cooperativiteit. Je schuift je eigen belangen opzij ten gunste van de ander, omdat de relatie op dat moment zwaarder weegt dan het resultaat.
Wanneer effectief:
- De kwestie is voor de ander veel belangrijker dan voor jou.
- Je erkent dat de ander gelijk heeft of betere argumenten heeft.
- Je wilt bewust goodwill opbouwen voor een toekomstige situatie.
Risico: structureel toegeven leidt ertoe dat je eigen behoeften worden genegeerd. Anderen kunnen dit gaan verwachten, waardoor je positie verzwakt.
Samenwerken: zoeken naar een win-win oplossing
Samenwerken scoort hoog op zowel assertiviteit als cooperativiteit. Je zoekt een oplossing die de belangen van beide partijen volledig dient. Dit is de meest tijdsintensieve stijl, maar levert het meest duurzame resultaat op.
Wanneer effectief:
- Het probleem is complex en de belangen van beide partijen zijn te belangrijk om te negeren.
- Er is voldoende tijd en bereidheid om samen naar een creatieve oplossing te zoeken.
- De relatie is van langdurig belang en een gedragen oplossing is essentieel.
Risico: samenwerken kost tijd en energie. Als de urgentie hoog is of als een partij niet bereid is om open te zijn, is deze stijl niet haalbaar.
Compromis sluiten: de pragmatische middenweg
Compromis sluiten neemt de middenpositie in: gemiddeld assertief, gemiddeld cooperatief. Beide partijen geven iets toe om tot een werkbare uitkomst te komen. Niemand krijgt alles, maar iedereen kan verder.
Wanneer effectief:
- Samenwerken is niet haalbaar door tijdsdruk of beperkte middelen.
- De belangen zijn vergelijkbaar en geen van beide partijen kan volledig zijn zin krijgen.
- Er is een snelle, pragmatische oplossing nodig om voortgang te boeken.
Risico: een compromis kan leiden tot een oplossing waar niemand volledig achter staat. Het is vaak een tijdelijke uitweg, geen duurzame oplossing.
Hoe kies je de juiste conflictstijl?
De effectiviteit van een conflictstijl hangt volledig af van de situatie. Gebruik deze richtlijnen om bewust te kiezen:
- Als er een urgente beslissing nodig is, overweeg doordrukken.
- Als emoties te hoog oplopen, kies voor vermijden en laat de situatie afkoelen.
- Als de relatie belangrijker is dan het resultaat, overweeg toegeven.
- Als het probleem complex is en beide belangen zwaar wegen, investeer in samenwerken.
- Als er tijdsdruk is en een werkbare oplossing volstaat, kies voor compromis sluiten.
De meeste mensen hebben een voorkeurstijl die ze automatisch inzetten. Het herkennen van die voorkeur is het startpunt. Effectieve conflicthantering begint wanneer je bewust kunt schakelen naar de stijl die bij de situatie past, ook als dat niet je comfortzone is.
Wat kan het Thomas-Kilmann Instrument voor jou betekenen?
Het Thomas-Kilmann Instrument geeft inzicht in je persoonlijke conflictstijl en laat zien waar je mogelijk te veel of te weinig van een bepaalde stijl inzet. Dit inzicht is direct toepasbaar:
- Voor individuen: ontdek je voorkeurstijl, herken patronen die je effectiviteit beperken en leer bewust schakelen tussen stijlen.
- Voor teams: maak conflicten bespreekbaar, begrijp elkaars stijlen en vergroot de gezamenlijke onderhandelingsruimte.
- Voor leidinggevenden: versterk je beïnvloedingsstijl en creëer een cultuur waarin meningsverschillen constructief worden benut.
Bij InnerVida zetten we het TKI in als onderdeel van coaching- en teamtrajecten. Door je conflictstijl in kaart te brengen en te verbinden aan je persoonlijke ontwikkeling, bieden we geen losse theorie maar praktische handvatten. Handvatten waarmee je onderhandelingsruimte creeert, relaties versterkt en betere resultaten behaalt, in je werk en daarbuiten.
Tatiana van Rijswijk-Koot
Directeur-Eigenaar, Human Experience expert, Senior executive trainer-coach, systemisch facilitator en culture and change expert.
Meer weten over Thomas Killmann (TKI) of wat we voor jou en je organisatie kunnen betekenen?
Vraag het Tatiana!
Gerelateerd werk
Veel gestelde vragen
In tegenstelling tot persoonlijkheidstests zoals MBTI of Big Five, die brede persoonlijkheidskenmerken in kaart brengen, richt de TKI zich specifiek op gedrag in conflictsituaties.
De TKI labelt mensen niet als een bepaald type, maar brengt in kaart welke conflictstijlen iemand het meest en het minst hanteert. Dit maakt het instrument zeer praktisch: de resultaten zijn direct vertaalbaar naar concrete gedragsveranderingen.
Bovendien gaat de TKI ervan uit dat alle vijf stijlen waardevol zijn en dat effectiviteit afhangt van de situatie, niet van een vaste voorkeur.
De Thomas-Kilmann-methode is ontwikkeld door gedragswetenschappers Kenneth W. Thomas en Ralph H. Kilmann. Het is een wetenschappelijk onderbouwd model dat beschrijft hoe mensen zich gedragen in conflictsituaties.
Het model gebruikt twee dimensies om conflictgedrag te analyseren. De eerste dimensie is assertiviteit: de mate waarin iemand opkomt voor de eigen belangen. De tweede dimensie is coöperativiteit: de mate waarin iemand rekening houdt met de belangen van de ander.
Op basis van de positie op beide dimensies identificeert het model vijf basisstijlen: doordrukken, vermijden, toegeven, samenwerken en compromis sluiten. Iedereen heeft een voorkeurstijl, maar de methode laat zien dat effectief conflictgedrag vraagt om flexibel schakelen tussen stijlen, afhankelijk van de situatie.
Bij Innervida zetten we de TKI in als onderdeel van coaching- en teamtrajecten. Het instrument geeft concrete handvatten om conflicten bespreekbaar te maken en de eigen beïnvloedingsstijl bewust in te zetten.
Het TKI-assessment is breed inzetbaar en vereist geen specifieke voorkennis. Het is bijzonder waardevol voor leidinggevenden die effectiever willen omgaan met weerstand en meningsverschillen, voor teams die vastlopen in terugkerende patronen, en voor HR-professionals die conflictvaardigheden in de organisatie willen versterken.
Ook mediators, coaches en projectleiders halen veel waarde uit het instrument.
De vragenlijst is toegankelijk geschreven en het invullen duurt gemiddeld vijftien minuten.
Het conflictmodel van Thomas-Kilmann is een visueel raamwerk dat conflictgedrag in kaart brengt aan de hand van twee dimensies. Op de verticale as staat assertiviteit (opkomen voor eigen belangen), op de horizontale as coöperativiteit (rekening houden met de belangen van de ander).
Dit levert vijf duidelijk afgebakende posities op:
-Doordrukken: hoog assertief, laag coöperatief. Je zet je eigen standpunt door.
-Vermijden: laag assertief, laag coöperatief. Je trekt je terug uit het conflict
-Toegeven: laag assertief, hoog coöperatief. Je stelt de belangen van de ander voorop.
-Samenwerken: hoog assertief, hoog coöperatief. Je zoekt een oplossing die beide partijen volledig tevreden stelt.
-Compromis sluiten: gemiddeld assertief, gemiddeld coöperatief. Beide partijen geven iets toe.
Het model laat zien dat er geen universeel beste stijl bestaat. Elke stijl heeft waarde in specifieke situaties. Door het model te gebruiken worden conflicten bespreekbaar en krijg je inzicht in patronen die anders onbewust blijven.
De vijf conflictmodi die Thomas en Kilmann identificeren zijn:
Concurreren (doordrukken): je staat stevig voor je eigen standpunt. Effectief bij urgente beslissingen of wanneer impopulaire maatregelen nodig zijn.
Samenwerken (exploreren): je zoekt samen naar een oplossing die aan alle belangen tegemoetkomt. Vraagt tijd en openheid, maar levert het meest duurzame resultaat.
Compromis sluiten (onderhandelen): beide partijen doen water bij de wijn. Een pragmatische aanpak wanneer tijd beperkt is en de belangen vergelijkbaar.
Vermijden (terugtrekken): je laat het conflict even voor wat het is. Nuttig als de kwestie niet urgent is of als afkoeling nodig is.
Toegeven (aanpassen): je geeft voorrang aan de wensen van de ander. Past bij situaties waarin de relatie zwaarder weegt dan het resultaat.
Het TKI-instrument meet via een vragenlijst welke modi je het meest en het minst inzet. De waarde zit in het herkennen van over- en ondergebruik: gebruik je één stijl bijna altijd, dan mis je de flexibiliteit die effectieve conflicthantering vraagt.
De vermijdende stijl in het Thomas-Kilmann model kenmerkt zich door een lage score op zowel assertiviteit als coöperativiteit. Je komt niet op voor je eigen belangen, maar je buigt ook niet mee met de ander. In de praktijk betekent dit dat je het conflict laat liggen.
Dit kan er zo uitzien: je stelt het gesprek uit, verandert van onderwerp, trekt je fysiek of mentaal terug, of doet alsof er niets aan de hand is.
Vermijden is een bewuste en effectieve keuze in bepaalde situaties. Bijvoorbeeld als het onderwerp onbelangrijk is, als de emoties te hoog oplopen om constructief te praten, of als je eerst meer informatie nodig hebt.
Het wordt problematisch wanneer vermijden een standaardpatroon wordt. Conflicten die niet worden uitgesproken, verdwijnen zelden vanzelf. Ze stapelen zich op en komen vaak op een later moment versterkt terug.
Binnen coaching helpt de TKI om dit patroon zichtbaar te maken. Wanneer iemand consequent vermijdt, onderzoeken we samen wat daarachter zit en welke alternatieve stijlen in specifieke situaties effectiever kunnen zijn.
Het Thomas-Kilmann model beschrijft vijf strategieën voor conflicthantering, elk met een eigen balans tussen assertiviteit en coöperativiteit:
Concurreren is effectief wanneer snelle actie vereist is, er een duidelijk juist antwoord bestaat, of impopulaire maatregelen genomen moeten worden. Overmatig concurreren ondermijnt vertrouwen.
Samenwerken werkt het beste bij complexe situaties waarbij de belangen van alle betrokkenen zwaar wegen. Het kost meer tijd, maar levert creatieve oplossingen op die door iedereen gedragen worden.
Compromis zoeken is de middenweg: bruikbaar als de belangen vergelijkbaar zijn en er snel een werkbare oplossing nodig is. Niemand krijgt alles, maar iedereen kan ermee verder.
Vermijden is een bewuste strategie als het conflict onbelangrijk is, de timing slecht is, of als je eerst meer informatie nodig hebt. Het is geen zwakte, maar een keuze.
Toegeven toont respect voor de relatie. Het is effectief als je merkt dat de ander gelijk heeft, of als het onderwerp voor de ander veel zwaarder weegt dan voor jou.
De TKI laat zien welke strategie je het vaakst inzet en helpt om blinde vlekken in je conflictgedrag te herkennen.
In de conflictliteratuur worden drie hoofdtypen conflicten onderscheiden:
Instrumentele conflicten gaan over de inhoud: verschillende meningen over de aanpak, procedures of prioriteiten. Dit type conflict is het meest werkbaar, omdat het gaat om feiten en oplossingen. Een voorbeeld is een meningsverschil over de strategie van een project.
Belangenconflicten ontstaan wanneer partijen strijden om schaarse middelen, invloed of posities. Denk aan discussies over budgetverdeling, promotiekansen of verantwoordelijkheden. Hier spelen onderliggende behoeften een grote rol.
Emotionele conflicten raken aan identiteit, waarden of persoonlijke relaties. Ze zijn het lastigst op te lossen, omdat ze dieper gaan dan de inhoud. Gevoelens van onrecht, wantrouwen of niet-gehoord-worden spelen hier een centrale rol.
Het herkennen van het type conflict is essentieel voor de juiste aanpak. Met de TKI wordt niet alleen de voorkeurstijl zichtbaar, maar ook hoe die stijl uitwerkt bij verschillende typen conflicten. Dit helpt om bewuster te kiezen hoe je een conflict aangaat.
De TKI wordt bij Innervida regelmatig ingezet in teamverband.
Elk teamlid vult individueel de vragenlijst in, waarna de resultaten in een begeleide sessie worden gedeeld en besproken. Dit proces maakt zichtbaar welke conflictstijlen dominant zijn binnen het team, waar blinde vlekken zitten en hoe patronen in de samenwerking ontstaan.
Teams ontwikkelen hierdoor een gemeenschappelijke taal om spanningen bespreekbaar te maken. De TKI-teamsessie wordt vaak gecombineerd met teamcoaching en past uitstekend binnen trajecten voor Circulair Leiderschap.
Na het invullen van de TKI ontvangt de deelnemer een persoonlijk rapport met scores op de vijf conflictstijlen.
Het rapport laat zien welke stijlen iemand het meest en het minst hanteert. Tijdens de bespreking met een Innervida-coach worden deze resultaten vertaald naar de dagelijkse praktijk: in welke situaties werkt de voorkeursstijl goed, en waar zou een andere benadering effectiever zijn?
Deelnemers gaan weg met concrete handvatten om bewuster om te gaan met conflicten, betere gespreksstrategieën en een breder repertoire aan gedragsopties.
Bij teamtrajecten kan ook een teamprofiel opgesteld worden.
Laten we samen iets moois
beginnen!
Heb je een vraag of wil je gewoon even sparren?
Mail naar sparren@innervida.nl